W polskim systemie parlamentarnym istnieją trzy zasadnicze progi większościowe. Pierwszy to zwykła większość sejmowa, czyli 231 mandatów. Umożliwia ona jednej partii samodzielne rządzenie bez konieczności tworzenia koalicji. Drugi próg to większość 3/5, czyli 276 mandatów – pozwala na odrzucenie weta prezydenta. Trzeci to tzw. większość konstytucyjna – 307 mandatów, czyli dwie trzecie składu Sejmu. Taki wynik daje możliwość zmiany ustawy zasadniczej.
Celem niniejszej analizy jest zbadanie dwóch scenariuszy. Po pierwsze, czy Prawo i Sprawiedliwość ma realne szanse na zdobycie samodzielnej większości i rządzenie bez koalicjantów. Po drugie, czy szeroko rozumiany obóz prawicy, czyli PiS wraz z Konfederacją i środowiskiem posła Grzegorza Brauna, jest w stanie uzyskać większość konstytucyjną.
Wybory parlamentarne – tło historyczne
Aby lepiej zrozumieć wyniki symulacji, warto przyjrzeć się wcześniejszym wyborom i zobaczyć, jakie poparcie zdobywały PiS i cały obóz prawicy. W 2005 roku PiS zdobył 27,0% i 155 mandatów, a cała prawica (PiS, Samoobrona, LPR i Platforma Janusza Korwin-Mikkego) 48,0% i 245 mandatów. W 2007 roku PiS uzyskał 32,1% i 166 mandatów, a cała prawica (PiS, Samoobrona, LPR i Samoobrona Patriotyczna) 35,0% i 166 mandatów. W 2011 roku PiS miał 29,9% i 157 mandatów, a cała prawica (PiS, Nowa Prawica, Prawica i Samoobrona Andrzeja Leppera) 31,3% i 157 mandatów. W 2015 roku PiS zdobył 37,6% i 235 mandatów – co dało mu samodzielną większość. Cała prawica (PiS, Kukiz’15, KORWiN, KWW Grzegorza Brauna i Kongres Nowej Prawicy) 51,3% i 277 mandatów. W 2019 roku PiS miał 43,6% i 235 mandatów – również samodzielną większość, a cała prawica (PiS i Konfederacja) 50,4% i 246 mandatów. W 2023 roku PiS osiągnął 35,4% i 194 mandaty, a cała prawica (PiS, Konfederacja, Bezpartyjni Samorządowcy i Polska Jest Jedna) 46,0% i 212 mandatów.
Wybory parlamentarne 2015 – mandaty PiS i całej prawicy
Wybory parlamentarne 2019 – mandaty PiS i całej prawicy
Struktury podziału głosów
Analiza obejmuje nie tylko ogólny wynik %, ale także sposób, w jaki głosy są dzielone wewnątrz obozów politycznych. Uwzględniono trzy podstawowe struktury: bazową, koncentracji i rozproszenia. Struktura bazowa odzwierciedla prognozy i stanowi punkt wyjścia do porównań. W strukturze koncentracji duże partie – przede wszystkim PiS – zyskują kosztem mniejszych, otrzymując o 1/3 więcej głosów niż w układzie bazowym. Struktura rozproszenia działa odwrotnie: mniejsze ugrupowania przejmują część poparcia dużej partii, zyskując o 1/3 więcej głosów niż w wariancie bazowym. Dodatkowo rozpatrzono dwa warianty mieszane, w których prawica jest skoncentrowana przy rozproszonej opozycji albo odwrotnie.
Symulacja scenariuszy wyborczych
Liczba mandatów przy 57,5% - rozproszenie
Liczba mandatów przy 60% - skoncentrowana prawica i rozproszona opozycja
Wnioski
Podsumowując, samodzielne rządy PiS są w polskich warunkach prawdopodobne – partia dwukrotnie osiągnęła taki wynik w historii i w naszych symulacjach pojawia się scenariusz, w którym ponownie zdobywa większość 231 mandatów. Większość konstytucyjna dla całej prawicy jest możliwa, ale tylko w wyjątkowych warunkach: w naszej analizie pojawiła się przy 57,5% i 60% poparcia. To pokazuje, że choć scenariusz taki jest teoretycznie możliwy, w praktyce pozostaje trudny do realizacji.